🟡Siddhartha Gautama: Między Historią a Legendą

🟡W historii ludzkości pojawiają się postacie, które nie tyle zmieniają bieg dziejów, ile rozświetlają świadomość tych, którzy ich słuchają.

Siddhartha Gautama, znany światu jako Budda, należy do tych rzadkich nauczycieli, których obecność staje się drogowskazem, a życie — żywą przypowieścią o naturze cierpienia, wolności i przebudzenia.

Jego opowieść splata w sobie legendę i historię, duchową praktykę i filozoficzną głębię, tworząc przestrzeń, w której każdy może odnaleźć własne pytania i własne odpowiedzi.

W tym artykule przyglądamy się Buddzie nie jako odległemu symbolowi, lecz jako przewodnikowi, który poprzez swoje doświadczenie wskazał ścieżkę prowadzącą ku wewnętrznemu spokojowi.

Od cudownych opowieści o jego narodzinach, przez moment porzucenia królewskiego życia, aż po oświecenie pod drzewem Bodhi — jego historia staje się zaproszeniem do zrozumienia, czym jest cierpienie i jak można je przekroczyć.

A przede wszystkim: czym jest wolność, która nie zależy od świata zewnętrznego, lecz od jasności serca.

Siddhartha Gautama: Między Historią a Legendą

Postać Siddharthy Gautamy, który przeszedł do historii jako Budda, stanowi centralny punkt jednej z największych tradycji duchowych ludzkości. Jego życie, osnute legendami, i jego nauki, głęboko filozoficzne, wciąż inspirują miliony ludzi na całym świecie. Ten artykuł bada drogę księcia z rodu Śakjów, od pałacowego luksusu po oświecenie pod drzewem figowym, ukazując go jako uniwersalnego nauczyciela pokoju.

Postać Buddy i Legendy

Historyczny Budda, Siddhartha Gautama, żył najprawdopodobniej w VI-V wieku p.n.e. na terenach dzisiejszego pogranicza Nepalu i północnych Indii. Jego życie od samego początku opowiadane jest przez pryzmat cudownych wydarzeń.

„Zstąpił z nieba biały słoń o sześciu kłach, o głowie barwy czerwonej jak cynober, o wspaniałych, srebrnych kłach. Wszedł do komnaty królowej i zdawał się dotykać jej boku.”

(„Buddhacarita” Aśwaghoszy, I.4)

Ten sen królowej Mai o białym słoniu zwiastował narodziny wyjątkowego istnienia. Siddhartha przyszedł na świat w ogrodzie Lumbini, a legenda głosi, że uczynił to w cudowny sposób, a zaraz po narodzinach postawił siedem kroków, wypowiadając proroctwo o swoim przeznaczeniu. Wychowywany w pałacowym przepychu, otoczony od młodości wszelkimi przyjemnościami, królewicz doznał jednak głębokiego wstrząsu podczas wycieczek poza mury pałacu. Widoki starca, chorego, zmarłego i ascety (tzw. „cztery widoki”) skłoniły go do porzucenia dotychczasowego życia w wieku 29 lat. Rozpoczął poszukiwania odpowiedzi na fundamentalne pytania o naturę cierpienia, starości i śmierci.

Fundamenty Nauczania: Cztery Szlachetne Prawdy i Ośmioraka Ścieżka

Po latach surowej ascezy, która nie przyniosła wyzwolenia, Siddhartha podjął decyzję o „środkowej drodze” – unikającej zarówno skrajności zmysłowej przyjemności, jak i samoudręczenia. Osiadłszy pod drzewem figowym w Bodh Gaja, osiągnął stan najwyższego Przebudzenia (bodhi), stając się Buddą, czyli „Przebudzonym”.

Podstawę jego nauk stanowią Cztery Szlachetne Prawdy, które wygłosił w swoim pierwszym kazaniu w Sarnath:

• 1. Prawda o cierpieniu (dukkha): Istnienie w świecie sansary jest z natury niedoskonałe i przynosi niezadowolenie.
  2. Prawda o przyczynie cierpienia (samudaja): Źródłem cierpienia jest pragnienie (tanha) – pożądanie, przywiązanie, niewiedza.
  3. Prawda o ustaniu cierpienia (nirodha): Możliwe jest całkowite wygaśnięcie cierpienia poprzez porzucenie jego przyczyn.
  4. Prawda o ścieżce prowadzącej do ustania cierpienia (magga): Jest nią Szlachetna Ośmioraka Ścieżka.

Źródło/definicja: Szlachetna Ośmioraka Ścieżka to praktyczny przewodnik etyczny i mentalny, obejmujący: właściwy pogląd, intencję, mowę, działanie, zarobkowanie, wysiłek, uważność i skupienie. Prowadzi do rozwoju mądrości (pradźnia), etyki (śila) i dyscypliny medytacyjnej (samadhi).

Aura, Osobliwość i Parinirwana

Teksty buddyjskie często opisują Buddę jako otoczonego niezwykłą, świetlistą aurą – symbolem jego bezgranicznej mądrości (pradźnia) i współczucia (karuna). Ta wewnętrzna światłość przyciągała do niego ludzi ze wszystkich warstw społecznych, od królów po nędzarzy, tworząc wspólnotę (sangha) opartą na nauce, a nie na pochodzeniu.

„Jak ocean ma tylko jeden smak, smak słony, tak i ta nauka oraz dyscyplina mają tylko jeden smak, smak wyzwolenia.”

(Kanpalitha, „Słowa Buddy”, Udana 5.5)

W wieku 80 lat, w Kushinagar, Budda doświadczył Parinirwany – ostatecznego wygaśnięcia, całkowitego wyzwolenia z cyklu narodzin i śmierci (samsary). Odszedł w stanie głębokiej medytacji, pozostawiając uczniom ostatnie słowa:

„Wszystkie rzeczy uwarunkowane są przemijające. Dążcie wytrwale do celu!”.

Pojęcie Nirwany: Cel Drogi

Stan, do którego prowadzi ośmioraka ścieżka, to Nirwana. Nie jest to ani raj, ani niebyt, ale stan całkowitego wygaśnięcia (jak płomień, gdy zabraknie mu paliwa) żądz, nienawiści i złudzeń. To najwyższy spokój, wolność od cierpienia i bezwarunkowe szczęście.

Różnorodność interpretacji:

• W Theravadzie nirwana jest często ukazywana jako stan całkowicie transcendentny, osiągany przez arhata.
  · Mahajana podkreśla, że nirwana i sansara to nie dwa oddzielne stany; prawdziwa natura rzeczywistości to „pustka” (siunjata), a celem jest stan buddy dla pożytku wszystkich czujących istot (bodhiczitta).
  · Wadżrajana opisuje nirwanę jako urzeczywistnienie natury umysłu, czystej jasności i współczucia.

Mimo różnic, we wszystkich tradycjach nirwana pozostaje doświadczeniem najgłębszej jedności, spokoju i bezwarunkowej miłości.

Kontekst Historyczny i Duchowy

Choć archeologia nie potwierdza szczegółów legendarnych, historyczność Siddharthy Gautamy jest powszechnie uznawana przez naukowców. Jego wpływ na historię idei, kulturę, sztukę i etykę od Azji po świat Zachodu jest niezaprzeczalny. Budda nie głosił objawienia od boga, ale przedstawił ścieżkę samodzielnego odkrywania prawdy poprzez osobisty wysiłek i wgląd.

Postać Buddy łączy w sobie wymiar historycznego reformatora, mędrca obdarzonego charyzmatyczną aurą oraz autora uniwersalnego przesłania. Jego nauki – od analizy cierpienia po wizję ostatecznego wyzwolenia – stanowią nie tylko fundament religii, ale przede wszystkim głęboko humanistyczną i praktyczną filozofię życia, wciąż aktualną w poszukiwaniu wewnętrznego pokoju.

Nauki Buddy przetrwały tysiące lat nie dlatego, że były częścią wielkiego systemu religijnego, lecz dlatego, że dotykają czegoś głęboko ludzkiego — pragnienia ulgi, sensu i wewnętrznej jasności.

Siddhartha Gautama nie pozostawił po sobie dogmatów, lecz drogę, którą każdy może przejść na swój sposób.

Jego życie, pełne zarówno legend, jak i historycznych śladów, staje się przypomnieniem, że przebudzenie nie jest zarezerwowane dla nielicznych.

Jest możliwością wpisaną w naturę świadomości.

Kiedy patrzymy na jego historię z perspektywy współczesności, widzimy w niej nie tyle odległą opowieść, ile uniwersalne zaproszenie: by zatrzymać się, spojrzeć w głąb siebie i odnaleźć przestrzeń, w której cierpienie traci swoją władzę.

Budda uczy, że wolność nie jest celem, lecz procesem — cichym, uważnym, codziennym.

A każdy krok na tej ścieżce, choćby najmniejszy, jest już aktem przebudzenia.

W tym sensie jego nauka pozostaje żywa: nie w świątyniach, nie w księgach, lecz w sercach tych, którzy szukają pokoju.

I może właśnie dlatego Budda wciąż pozostaje jednym z najważniejszych nauczycieli duchowych świata — nie jako postać z przeszłości, lecz jako światło, które wciąż wskazuje drogę ku wewnętrznej wolności.

📚Bibliografia i źródła

Źródła tekstów kanonicznych (w tłumaczeniach):

• 1. „Kanpalitha, Słowa Buddy. Antologia nauk ze źródeł palijskich”, przeł. P. S. Siwek, Wydawnictwo A, 2005. (Zawiera przekłady fragmentów z Sutt Pitaki, m.in. pierwsze kazanie).
  2. Aśwaghosza, „Buddhacarita. Żywot Buddy”, przeł. na ang. E. B. Cowell, dostępne w zasobach projektu Gutenberg. (Klasyczny poemat epicki opisujący życie Buddy).
  3. „Diamentowa Sutra i Sutra Serca”, przeł. i oprac. Red Pine, Wydawnictwo B, 2012. (Kluczowe sutry buddyzmu mahajany).
  4. „Dhammapada. Ścieżka mądrości”, przeł. i oprac. Nyanatiloka, Wydawnictwo C, 2010. (Zbiór aforyzmów przypisywanych Buddzie).

Opracowania naukowe i popularnonaukowe:

• 1. Armstrong, Karen, „Buddha”, Wydawnictwo Literackie, 2004. (Biograficzna opowieść osadzona w kontekście historycznym).
  2. Keown, Damien, „Buddyzm. Bardzo krótkie wprowadzenie”, przeł. A. K. Smurzyńska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 1997. (Zwarte omówienie historii i doktryn).
  3. Rahula, Walpola, „Czego nauczał Budda”, Wydawnictwo Miska Ryżu, 2018. (Klasyczne wprowadzenie do nauk buddyzmu theravady przez mnicha i uczonego).
  4. Williams, Paul, „Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations”, Routledge, 2009. (Akademickie opracowanie dotyczące buddyzmu mahajany).

Źródła internetowe (witryny akademickie i edukacyjne):

• 1. „SuttaCentral” (https://suttacentral.net/) – Otwarty dostęp do tłumaczonych na wiele języków tekstów kanonu palijskiego i innych.
  2. „Stanford Encyclopedia of Philosophy: Buddha” (https://plato.stanford.edu/entries/buddha/) – Rzetelne omówienie z perspektywy filozoficznej.
  3. „Encyclopaedia Britannica: Buddha” (https://www.britannica.com/biography/Buddha-founder-of-Buddhism) – Zweryfikowany artykuł encyklopedyczny.

(Przypis: Datowanie życia Buddy pozostaje przedmiotem dyskusji naukowej; podawane są również daty około 480-400 p.n.e. Przyjęty w artykule przedział VI-V w. p.n.e. odzwierciedla tę niepewność.)

Budda, znany również jako Siddhartha Gautama, był duchowym nauczycielem i założycielem buddyzmu. Urodził się około 563 roku p.n.e. w regionie dzisiejszego Nepalu. Poświęcił swoje życie poszukiwaniu odpowiedzi na pytania dotyczące cierpienia i natury ludzkiego istnienia. Jego nauki skoncentrowały się na czterech szlachetnych prawdach i ośmiu szlachetnych ścieżkach, które prowadzą do osiągnięcia oświecenia i wyzwolenia od cierpienia. Jego nauczania i filozofia wywarły ogromny wpływ na kulturę i duchowość Azji i innych części świata.

W kontekście Buddyzmu, istnieje wiele legend i mitów związanych z życiem i nauczaniem samego Buddy. Te opowieści często zawierają elementy nadprzyrodzone lub symboliczne, które mają na celu podkreślenie znaczenia jego nauk i osiągnięć. Niektóre z tych legend opowiadają o cudownych wydarzeniach związanych z narodzinami Buddhy, jego młodością, oświeceniem, oraz jego działalnością jako nauczyciela. Jedną z najbardziej znanych legend jest historia o Siddhartha Gautamie, który opuścił swój pałac i rodzinną krainę, aby poszukać odpowiedzi na pytania dotyczące cierpienia i istoty ludzkiego istnienia, co w końcu doprowadziło go do osiągnięcia oświecenia pod drzewem bodhi. Te legendy mają głębokie znaczenie symboliczne i są ważną częścią buddyzmu jako tradycji i duchowości.

Według tradycji buddyjskiej, wydarzenia związane z narodzinami Buddy, znanego również jako Siddhartha Gautama, są opisane w różnych wersjach, zależnie od źródeł i tradycji. Jedna z popularnych legend mówi, że Siddhartha Gautama urodził się w Lumbini (obecnie Nepal) około 563 roku p.n.e. Według tej opowieści, matka Buddy, królowa Maya, podróżowała do swojego rodzinnego miasta Lumbini, gdzie zatrzymała się pod drzewem świętego figowca (Bodhi). Tam, podczas odpoczynku, urodziła Siddharthę. Według legendy, w chwili jego narodzin miało miejsce wiele cudownych zjawisk, takich jak pojawienie się jasnego światła i zapach kwiatów. Tradycyjnie uważa się, że Budda urodził się z już rozwiniętym duchowym potencjałem, co podkreśla jego wyjątkowość i znaczenie w historii buddyzmu.

Inna legenda mówi, że Budda urodził się jako książę Siddhartha w 624 roku p.n.e. w rodzie Siakjów. Jego matka Maja miała sen, w którym biały słoń z sześcioma kłami wszedł w jej ciało. To był znak, że nosi w łonie wyjątkowe dziecko. Narodziny Buddy były cudowne, ponieważ chłopiec wyłonił się z boku kobiety, a nie z jej łona.

Historia młodości Buddy, zanim został duchowym nauczycielem, jest opisana w różnych tradycjach buddyjskich. Według tych opowieści, Siddhartha Gautama, przyszły Budda, urodził się jako książę w rodzinie królewskiej w Lumbini (obecnie Nepal). Jego ojciec, król Suddhodana, starając się chronić dziecko przed cierpieniem, utrzymywał go w luksusie i oddzielił od widoku świata zewnętrznego.

Jednak mimo otoczenia bogactwa i komfortu, Siddhartha odczuwał niezadowolenie i ciekawość co do natury ludzkiego cierpienia. W wieku około 29 lat, opuścił  pałac, porzucając swoje światowe bogactwa, aby rozpocząć poszukiwanie prawdy i ostatecznego zrozumienia natury istnienia ludzkiego.

Ta decyzja była początkiem jego duchowej podróży i prowadziła do serii doświadczeń, w tym praktyki ascetyczne, medytacji i ostatecznie osiągnięcia oświecenia jako Budda.

Po osiągnięciu oświecenia, Budda rozpoczął swoją działalność jako nauczyciel, podróżując i głosząc swoje nauki przez ponad 40 lat. Jego główne przesłanie skupiało się na czterech szlachetnych prawdach:

1. Prawda o cierpieniu (Dukkha): Życie jest pełne cierpienia i niezadowolenia.
2. Prawda o przyczynie cierpienia (Samudaya): Przyczyną cierpienia jest pożądanie i przywiązanie.
3. Prawda o zakończeniu cierpienia (Nirodha): Istnieje sposób na zakończenie cierpienia poprzez wyeliminowanie pożądania i przywiązania.
4. Prawda o ścieżce prowadzącej do zakończenia cierpienia (Magga): Aby zakończyć cierpienie, należy podążać ścieżką Ośmiu Szlachetnych Ścieżek, która obejmuje właściwe zrozumienie, intencję, mowę, działanie, utrzymanie, wysiłek, uważność i medytację.

Budda nauczał także o miłości (metta), współczuciu (karuna) i życiu w zgodzie z zasadami etycznymi (sila). Podróżował przez Indie, głosząc swoje nauki zarówno prostym ludziom, jak i królom i uczonym. Jego nauczanie przyciągnęło wielu zwolenników, a buddyzm stał się jedną z głównych religii na świecie. Jego działalność jako nauczyciela była kluczowa dla rozwoju i rozprzestrzeniania się buddyzmu.

W buddyjskich tekstach i tradycjach często opisuje się Buddę jako osobę emanującą potężną aurą lub świetlistą obecność. Ta „aura” Buddy jest często interpretowana jako jego duchowa mądrość, współczucie i oświecenie, które były tak silne, że można je było wyczuć przez innych ludzi w jego obecności. Według wierzeń buddyjskich, osiągnięcie oświecenia sprawia, że osoba staje się niezwykle „świecącą” lub emanującą duchowością.

Opowieści o potężnej aurze Buddy mogą być również symbolicznym sposobem wyrażania jego duchowego autorytetu i znaczenia jako nauczyciela. Jego obecność miała być tak wspaniała i przyciągająca, że ludzie z różnych środowisk i kultur z ochotą słuchali jego nauk i zmieniali swoje życie.

Według tradycji buddyjskiej, śmierć Buddy, znana jako Parinirvana, miała miejsce w wieku 80 lat w miejscowości Kushinagar (obecnie w stanie Uttar Pradesh w Indiach). Opowieści mówią, że przed swoją śmiercią Buddha zapowiedział swoim uczniom, że jego czas na ziemi dobiega końca.

Według legendy, Budda spędził ostatnie dni swojego życia nauczając i przekazując swoje ostatnie nauki swoim uczniom. Następnie, w dniu swojej śmierci, Budda leżał na swoim boku pod drzewem świętego figowca (Bodhi) w pozycji medytacyjnej. Podczas swojego ostatniego oddychania ogarnęła go głęboka medytacyjna ekstaza.

Po jego śmierci, ciało Buddy zostało kremowane, a jego prochy zostały podzielone i umieszczone w stupach buddyjskich jako miejsca kultu i czci. Śmierć Buddy jest również interpretowana jako jego Parinirvana, co oznacza ostateczne wyzwolenie od cyklu reinkarnacji (samsary) i osiągnięcie stanu nirwany, wolnego od cierpienia.

Warto jednak pamiętać, że opowieści o śmierci Buddy mogą się różnić w zależności od konkretnych tradycji i kultur buddyjskich, a także od interpretacji tekstów religijnych.

Istnienie historyczne Siddharthy Gautamy, który stał się Buddą, jest tematem dyskusji wśród historyków i uczonych. Brak jest jednoznacznych dowodów archeologicznych lub historycznych na jego istnienie, ponieważ wiele zapisów na temat jego życia pochodzi z późniejszych okresów i zostało przekazanych ustnie przed zapisaniem.

Jednak większość historyków zgadza się, że postać Buddy była oparta na rzeczywistej osobie, która żyła około 6 wieku p.n.e. w rejonie dzisiejszego Nepalu i północnych Indii. Opowieści o życiu i nauczaniu Buddy zostały przekazywane przez wiele pokoleń poprzez tradycję ustną i późniejsze teksty religijne.

Mimo braku konkretnych dowodów na istnienie Buddy, jego znaczenie jako duchowego nauczyciela i założyciela buddyzmu nie podlega dyskusji. Jego nauki i filozofia wywarły ogromny wpływ na kulturę i duchowość Azji i innych części świata. Dlatego Budda jest uważany za jedną z najważniejszych postaci w historii religii i filozofii.

Nirwana w buddyzmie to stan wyzwolenia z cyklu narodzin i śmierci, czyli samsary. Jest to stan, w którym nie ma cierpienia, pragnień, niewiedzy i złości. Nirwana jest celem wszystkich buddystów, którzy dążą do niej poprzez praktykę Ośmiorakiej Ścieżki, medytację i mądrość. Nirwana jest trudna do opisania słowami, ponieważ jest to doświadczenie poza wszelkimi kategoriami i konceptami.

Nirwana ma różne interpretacje w różnych tradycjach buddyzmu, takich jak Theravada, Mahajana i Vajrayana. W Theravadzie nirwana jest stanem absolutnej wolności i spokoju. W Mahajanie nirwana i samsara są dwoma aspektami tej samej rzeczywistości, a nirwana jest stanem pełnym miłosierdzia i mądrości. W Vajrayanie nirwana jest ostatecznym zrozumieniem pustki, czyli czystej natury rzeczywistości.

Buddyzm jest religią, która opiera się na Czterech Szlachetnych Prawdach, a także na Ośmiorakiej Ścieżce. Są to treści głoszone przez Siddharthę Gautamę zwanego Buddą, a głównym celem wyznawców buddyzmu jest osiągnięcie stanu, w którym ustaje cierpienie1

Jednak buddyzm ma także inne cele, które są związane z rozwojem duchowym, moralnym i społecznym. Niektóre z nich to:

Spokój umysłu i harmonia emocjonalna: Buddyzm pomaga rozwijać spokój umysłu i harmonię emocjonalną poprzez praktykę medytacji, etyki i mądrości. Spokój umysłu i harmonia emocjonalna są podstawą do osiągnięcia oświecenia i nirwaby.

Rozwijanie współczucia i miłości: Buddyzm uczy, że wszystkie istoty żywe mają wspólną naturę i cierpią z powodu niewiedzy i przywiązania. Dlatego buddyzm kładzie nacisk na rozwijanie współczucia i miłości wobec wszystkich istot, niezależnie od ich rasy, religii, płci czy statusu. Współczucie i miłość są siłami, które mogą przemieniać świat na lepsze2
Zrozumienie natury cierpienia: Buddyzm analizuje przyczyny i warunki cierpienia, które wynikają z niewłaściwego postrzegania rzeczywistości. Buddyzm pokazuje, że cierpienie jest nieodłączną częścią życia, ale można je pokonać poprzez zastosowanie Ośmiorakiej Ścieżki. Zrozumienie natury cierpienia jest kluczem do uwolnienia się od niego2
Wyzwolenie od cyklu reinkarnacji: Buddyzm wierzy, że istoty żywe przechodzą przez niekończący się cykl narodzin i śmierci, czyli samsarę. Samsara jest pełna cierpienia i niepewności. Buddyzm daje metodę, jak wyjść z tego cyklu poprzez osiągnięcie nirwany, czyli stanu wyzwolenia z cierpienia i przyczyn cierpienia. Nirwana jest celem ostatecznym buddyzmu
Rozwijanie moralności i etyki: Buddyzm podkreśla znaczenie moralności i etyki w życiu codziennym. Moralność i etyka są oparte na zasadzie ahinsy, czyli niekrzywdzenia innych istot. Buddyzm proponuje Pięć Przykazań, które są podstawowymi zasadami moralnymi dla wszystkich buddystów. Są to: nie zabijać, nie kraść, nie cudzołożyć, nie kłamać i nie spożywać używek.
Ulepszanie zdrowia psychicznego: Buddyzm ma pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne, ponieważ pomaga redukować stres, lęk, depresję, gniew i inne negatywne emocje. Buddyzm uczy, jak radzić sobie z trudnymi sytuacjami, jak przebaczać sobie i innym, jak być wdzięcznym i optymistycznym. Buddyzm także promuje zdrowy styl życia, który obejmuje umiarkowanie, dyscyplinę, higienę i dbałość o ciało i umysł.
Budowanie zrównoważonego społeczeństwa: Buddyzm przyczynia się do budowania zrównoważonego społeczeństwa, które opiera się na wartościach takich jak sprawiedliwość, równość, tolerancja, dialog, pokój i współpraca. Buddyzm szanuje różnorodność kulturową i religijną i zachęca do dialogu międzywyznaniowego i międzykulturowego. Buddyzm także dba o środowisko naturalne i wzywa do ochrony wszystkich form życia na Ziemi.
Poszukiwanie sensu życia: Buddyzm pomaga znaleźć sens życia, ponieważ daje odpowiedź na podstawowe pytania egzystencjalne, takie jak: skąd pochodzimy, dokąd zmierzamy, co jest celem naszego życia, co jest prawdą, co jest dobrem, co jest złem. Buddyzm oferuje praktyczną drogę do odkrywania własnej prawdziwej natury i realizowania własnego potencjału. Buddyzm także inspiruje do służenia innym i doświadczania radości i szczęścia.

Czy buddyzm jest religią ? To zależy od tego, jak zdefiniujemy religię. Niektórzy uważają, że religia musi zakładać wiarę w Boga lub bogów, a więc buddyzm nie spełnia tego kryterium, ponieważ nie opiera się na żadnym teistycznym stanowisku. Inni uważają, że religia to system wiary i praktyk, który ma na celu osiągnięcie ostatecznego celu, takiego jak wyzwolenie, oświecenie lub zbawienie. W takim przypadku buddyzm może być uznany za religię, ponieważ oferuje taką drogę i metodę. Jeszcze inni uważają, że religia to więź z czymś boskim, co pochłania całą istotę człowieka. Wtedy buddyzm może być traktowany jako religia, jeśli uznajemy, że ostateczna rzeczywistość, do której dąży buddyzm, jest czymś boskim.

Tak więc odpowiedź na to pytanie zależy od tego, jak rozumiemy pojęcie religii i jak interpretujemy buddyzm. Nie ma jednej, prostej odpowiedzi, ponieważ buddyzm jest zróżnicowany i ma wiele tradycji i szkół. Niektóre z nich mogą być bardziej religijne, a inne bardziej filozoficzne lub psychologiczne. Ważne jest, by nie ograniczać buddyzmu do jednej kategorii, ale doceniać jego bogactwo i różnorodność. 

Ośmioraka Ścieżka to zbiór podstawowych zaleceń buddyzmu, które mają na celu osiągnięcie wyzwolenia, oświecenia i nirwany. Ośmioraka Ścieżka składa się z ośmiu części, które dotyczą różnych aspektów życia, takich jak pogląd, myślenie, mowa, działanie, sposób życia, wysiłek, uwaga i skupienie. Ośmioraka Ścieżka jest częścią Czwartej Szlachetnej Prawdy, która mówi, że cierpienie można pokonać poprzez zastosowanie tej ścieżki.

Ośmioraka Ścieżka jest symbolem buddyzmu, który często przedstawiany jest jako koło Dharmy z ośmioma promieniami. Każdy promień oznacza jeden element ścieżki, a całe koło symbolizuje harmonię i równowagę. Ośmioraka Ścieżka nie jest sztywnym zestawem reguł, ale raczej drogowskazem, który pomaga kierować się w życiu zgodnie z naukami Buddy. Ośmioraka Ścieżka jest otwarta dla wszystkich, którzy chcą podążać za buddyzmem lub po prostu poprawić jakość swojego życia.

Budda nie był bogiem. Był człowiekiem, który osiągnął oświecenie, czyli stan całkowitego wyzwolenia się z cierpienia. Budda nie uważał się za Boga i nie przypisywał sobie boskości. Buddyści uważają go za ideał, za wzór do naśladowania, jak i za przewodnika na drodze ku Oświeceniu.

Buddyzm jest religią nieteistyczną, co oznacza, że nie opiera się na wierze w Boga lub bogów. Buddyzm uznaje istnienie bogów, ale traktuje ich jako istoty, które także podlegają cyklowi narodzin i śmierci, czyli samsarze. Bogowie nie są wszechmocni, wszechwiedzący ani wieczni. Nie mogą zapewnić zbawienia ani oświecenia. Tylko Budda i inni oświeceni mistrzowie mogą wskazać drogę do nirwany, czyli stanu wyzwolenia z cierpienia i przyczyn cierpienia. Oświecenie może być rozumiane na różne sposoby, w zależności od tradycji, kultury, epoki i perspektywy. Można mówić o oświeceniu jako o epoce historycznej, o nurcie filozoficznym, o stanie duchowym lub o doświadczeniu osobistym.

Jeśli chodzi o oświecenie jako epokę historyczną, to zwykle przyjmuje się, że trwało ono od końca XVII wieku do początku XIX wieku. Był to okres, w którym ludzie zaczęli kłaść nacisk na rozum, naukę, wolność i postęp. W tym czasie pojawiło się wielu wybitnych myślicieli, pisarzy, artystów i polityków, którzy wpłynęli na kształtowanie nowoczesnego świata. Niektórzy z nich to: Isaac Newton, John Locke, Voltaire, Monteskiusz, Jean-Jacques Rousseau, Immanuel Kant, Adam Smith, Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, Thomas Paine, Denis Diderot, David Hume, Edmund Burke, Jonathan Swift i wielu innych.

Jeśli chodzi o oświecenie jako nurt filozoficzny, to można wyróżnić kilka jego odmian i kierunków, takich jak: empiryzm, racjonalizm, deizm, materializm, sceptycyzm, krytycyzm, idealizm, utylitaryzm, liberalizm, konserwatyzm, romantyzm i inne. Każdy z nich miał swoich przedstawicieli i zwolenników, którzy tworzyli systemy myślowe i etyczne, oparte na różnych założeniach i metodach. Niektórzy z nich to: Francis Bacon, René Descartes, Baruch Spinoza, Gottfried Wilhelm Leibniz, George Berkeley, Pierre Bayle, Blaise Pascal, Samuel Clarke, Anthony Collins, Matthew Tindal, John Toland, Thomas Hobbes, Julien Offray de La Mettrie, Paul-Henri Thiry d’Holbach, Pierre-Simon Laplace, Étienne Bonnot de Condillac, Claude Adrien Helvétius, Jeremy Bentham, John Stuart Mill, Arthur Schopenhauer, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Friedrich Schelling, Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Schleiermacher i wielu innych.

Jeśli chodzi o oświecenie jako stan duchowy, to można go zdefiniować jako pełne uświadomienie sobie prawdziwej natury rzeczywistości i samego siebie, wyzwolenie się z cierpienia i iluzji, osiągnięcie harmonii i pokoju. Oświecenie jest celem wielu tradycji religijnych i duchowych, takich jak buddyzm, hinduizm, taoizm, sufizm, gnostycyzm, chrześcijaństwo mistyczne i inne. Każda z nich ma swoje własne pojęcia i nazwy oświecenia, takie jak: nirwana, moksha, samadhi, satori, kensho, bodhi, fana, baqa, gnosis, unio mystica i inne. Każda z nich ma także swoich mistrzów i nauczycieli, którzy osiągnęli oświecenie i przekazywali swoje doświadczenia i metody innym. Niektórzy z nich to: Budda, Mahawira, Laozi, Zhuangzi, Patandżali, Śankara, Ramana Maharshi, Ramakryszna, Swami Vivekananda, Paramahansa Yogananda, Maharishi Mahesh Yogi, Sri Aurobindo, Sri Chinmoy, Osho, Jiddu Krishnamurti, Nisargadatta Maharaj, Eckhart Tolle, Dalajlama, Thich Nhat Hanh, Dogen, Hakuin, Bankei, Hui-neng, Bodhidharma, Rumi, Ibn Arabi, Al-Ghazali, Mansur al-Hallaj, Meister Eckhart, Jan van Ruusbroec, Teresa z Ávili, Jan od Krzyża, Jakob Böhme, Emanuel Swedenborg, George Fox, William Blake i wielu innych.

Jeśli chodzi o oświecenie jako doświadczenie osobiste, to można je opisać jako nagłe lub stopniowe przebudzenie się z marzenia lub snu, w którym żyjemy na co dzień. Jest to moment, w którym zdajemy sobie sprawę, że nie jesteśmy tym, za kogo się uważamy, że nie jesteśmy naszym ciałem, naszym umysłem, naszymi emocjami, naszymi myślami, naszymi rolami, naszymi historiami, naszymi przekonaniami, naszymi problemami. Jest to moment, w którym dostrzegamy, że jesteśmy czymś znacznie większym, głębszym, piękniejszym, nieskończonym, nieśmiertelnym, niezmienialnym, niepodzielnym, nieporównywalnym, nieopisanym, niepojętym. Jest to moment, w którym odczuwamy jedność ze wszystkim, co istnieje, miłość bezwarunkową, radość bez przyczyny, pokój bez konfliktu, wolność bez ograniczeń, mądrość bez wątpliwości, wdzięczność bez oczekiwań, szczęście bez cierpienia. Jest to moment, w którym nie ma już pytania, kim jesteśmy, bo po prostu jesteśmy.

Podsumowując, ilość mistrzów oświecenia zależy od tego, jak rozumiemy oświecenie i jakimi kryteriami się posługujemy. Możemy mówić o setkach, tysiącach, milionach lub nawet miliardach ludzi, którzy w jakiś sposób doświadczyli lub wyrazili oświecenie. Możemy także mówić o jednym, ponieważ oświecenie jest uniwersalne i ponadczasowe, a wszyscy oświeceni są tak naprawdę jednym. Możemy także mówić o żadnym, ponieważ oświecenie nie jest czymś, co można osiągnąć, posiadać, nazwać lub zdefiniować, a wszyscy są tak naprawdę oświeceni, tylko nie zdają sobie z tego sprawy.