Sumeryjska Lista Królów: Autentyczna Kronika Boskiego Porządku
Sumeryjska Lista Królów (SKL) to niezwykły dokument, będący pomostem między światem mitu a historią. To więcej niż tylko spis imion – to ideologiczne dzieło mające na celu uzasadnienie boskiego pochodzenia i ciągłości władzy królewskiej w Mezopotamii.
📜 Wprowadzenie
Sumeryjska Lista Królów to jeden z najstarszych zachowanych tekstów historycznych, pochodzący ze starożytnej Mezopotamii. Spisana w języku sumeryjskim, dokumentuje sekwencję władców (énsi lub lugal) rządzących w różnych miastach-państwach Sumeru. Jej narracja rozpoczyna się w czasach mitycznych, gdy „królestwo zstąpiło z niebios”, a kończy w okresie historycznych dynastii. Nie jest to kronika w nowoczesnym rozumieniu, lecz polityczno-religijny manifest, którego celem było ukazanie władzy jako nieprzerwanej, boskiej instytucji przechodzącej z jednego hegemonicznego miasta do drugiego.
🏛️ Źródła i autentyczność
· Pryzmat Weld-Blundell (WB 62) to najważniejszy i najpełniejszy zachowany egzemplarz. Datowany na ok. 1800 p.n.e. (czasy panowania Utuhengala z Uruk), jest czworoboczną glinianą pryzmą zapisaną pismem klinowym. Jego nazwa pochodzi od kolekcjonera, który nabył go dla Muzeum Ashmolean w Oksfordzie, gdzie jest przechowywany do dziś.
· Inne wersje tekstu zostały odnalezione w Nippur, Larsie i Susie, a także w Aszur i Babilonie, co świadczy o jego popularności i znaczeniu. Mimo niewielkich różnic, ogólna struktura i przekaz pozostają spójne.
· Autorstwo i cel: Tekst był prawdopodobnie kompilowany przez kapłanów i skrybów związanych z dworem i świątyniami, którzy mieli dostęp do archiwów. Jego głównym celem nie było historyczne sprawozdanie, ale legitymizacja władzy – wykazanie, że aktualny władca jest częścią odwiecznego, boskiego porządku.
👑 Struktura Listy
Lista królów dzieli się na dwie główne części, oddzielone kataklizmem potopu:
1. Przedpotopowi władcy (Antediluvian)
· Charakter: Uznawani za półboskich lub boskich. Ich nieprawdopodobnie długie panowanie (liczone w sarach – jednostkach 3600 lat) symbolizuje ich nadprzyrodzony status, bliskość bogów oraz mityczny „Złoty Wiek”.
· Przykłady:
· Alulim z Eridu – 28 800 lat
· Alalgar z Eridu – 36 000 lat. · ·En-men-lu-ana z Bad-tibira – 43 200 lat
· Kluczowa formuła: Lista zaczyna się od słów: „Gdy królestwo zstąpiło z niebios, królestwo było w Eridu.” Po każdym władcy zapisano: „(Władca X) panował przez Y lat; (nazwa miasta) zostało porzucone; jego władza została przeniesiona do (nazwa kolejnego miasta)”.
2. Po potopie (Postdiluvian)
· Charakter: Początkowo długości panowania są nadal bardzo duże (np. Jushur z Kish – 1200 lat), ale z czasem stopniowo się skracają, zbliżając do realistycznych wartości. Władcy ci są często postaciami historycznymi, potwierdzonymi przez inne źródła.
· Pierwsze miasto: „Po potopie królewskość zstąpiła z nieba po raz kolejny i osiedliła się w Kish.” Kish pełniło rolę symbolicznego centrum legitymizacji – późniejsi władcy (np. z Ur czy Akkadu) często tytułowali się „królem Kish”, by podkreślić swoją hegemonię.
· Historyczni władcy: Pojawiają się tu postaci znane z literatury, jak Etana „pasterz, który wstąpił do niebios” z Kish, Gilgamesz z Uruk (bohater słynnego eposu) czy Mesannepada z Ur, którego istnienie potwierdzają inskrypcje archeologiczne.
🌊 Potop jako cezura
· Kluczowy fragment: „Wtedy potop przetoczył się przez ziemie. Po potopie królewskość zstąpiła z nieba po raz kolejny i osiedliła się w Kish.”
· Znaczenie: Potop działa jako wielka cezura, wyraźna granica oddzielająca epokę czysto boską od epoki, w której władza stopniowo staje się domeną śmiertelników. Odtąd boskość króla nie jest już immanentna, a jedynie delegowana przez bogów.
· Powiązania mitologiczne: Postać Ziusudry (sumeryjskiego Noego), który przeżył potop, pojawia się w innych tekstach. W akadyjskim Eposie o Gilgameszu jest znany jako Utnapisztim. Ta paralela, podobnie jak motyw potopu, wskazuje na wspólne źródła mitologiczne krążące po Bliskim Wschodzie, które później zostały zaadaptowane przez różne kultury, w tym biblijną.
🧠 Znaczenie historyczne i interpretacja
· Narzędzie legitymizacji: Głównym celem SKL było polityczne. Pokazywała, że władza jest jedna, nieprzerwana i ma boską proweniencję. Każdy władca mógł się na nią powołać, by udowodnić, że jest prawowitym spadkobiercą tego odwiecznego porządku.
· Problem chronologii: Choć Lista jest nieoceniona dla rekonstrukcji historii Sumeru, nie należy traktować jej dosłownie. Symboliczne i przesadzone długości panowania uniemożliwiają bezpośrednie budowanie na jej podstawie linii czasu. Była to raczej „mapa władzy” niż „kalendarz”.
· Świadectwo zaawansowania: Lista jest genialnym dowodem na wysoki poziom organizacji administracyjnej, piśmiennictwa i świadomości historycznej Sumerów. Świadczy o potrzebie uporządkowania przeszłości i umieszczenia teraźniejszości w szerszym, kosmicznym porządku.
· Wzór literacki: Ustanowiła schemat „zmiany hegemonii”, który był później naśladowany przez inne ludy Mezopotamii. Jej struktura i ideologia wpłynęły na sposób postrzegania i zapisywania historii w całym regionie.
Sumeryjska Lista Królów (ang. Sumerian King List) zawiera wzmiankę o wielkim potopie – to jeden z najbardziej fascynujących jej fragmentów.
Co faktycznie zawiera ta lista?
To starożytny tekst spisany w języku sumeryjskim, który wymienia imiona królów, czas ich panowania oraz miasta, w których rządzili. Lista łączy historycznych władców z legendarnymi, przypisując niektórym z nich absurdalnie długie okresy panowania (np. tysiące lat).
Fragment o potopie:
W pewnym momencie lista mówi:
„Wtedy potop przetoczył się przez ziemię. Po potopie królewskość zstąpiła z nieba po raz kolejny i osiedliła się w Kiš.”
To oznacza, że potop był traktowany jako granica między dwiema epokami: przedpotopową (z półboskimi królami o długim życiu) i „naszą” – bardziej realistyczną, z krótszymi rządami.
Czy to ten sam potop co w Biblii?
Nie bezpośrednio, ale wątki są bardzo podobne. Co więcej:
W Eposie o Gilgameszu (inny mezopotamski tekst) pojawia się Ziusudra (lub Utnapisztim), który przeżywa potop, budując arkę – bardzo podobnie jak Noe.
To może świadczyć o wspólnym źródle lub silnym wpływie Mezopotamii na późniejsze tradycje (np. biblijną).
Gdy Królestwo Zstąpiło z Niebios
Opowieść oparta na Sumeryjskiej Liście Królów
I. Zstąpienie
Kiedy świat był jeszcze młody, a ziemia świeża, bogowie spoglądali na bezkształtne miasta i niezorganizowane plemiona ludzi z niezadowoleniem. Enlil, Władca Wiatru, zwrócił się do zgromadzenia bogów w ich niebiańskiej siedzibie:
„Spójrzcie na nich, żyjących jak dzikie zwierzęta, bez prawa, bez wiedzy, bez mądrości. Czy po to ich stworzyliśmy?”
Wielki An, ojciec bogów, skinął głową w zamyśleniu. „Potrzebują przewodnictwa. Potrzebują królestwa.”
Tak oto zapadła decyzja, która miała odmienić losy ludzkości. Królestwo zstąpiło z niebios do miasta Eridu, gdzie wody słodkie spotykają się z morzem, gdzie Enki, Pan Wód, ustanowił swoją świątynię.
II. Alulim z Eridu
Alulim stał na brzegu trzcinowego jeziora, gdy niebo zajaśniało niezwykłym blaskiem. Był prostym człowiekiem, silnym i mądrym, znanym ze swojej sprawiedliwości. Tego dnia jednak jego los miał się diametralnie zmienić.
Z jaśniejącej chmury zstąpił boski posłaniec, trzymając w dłoniach insygnia władzy: berło z lapis-lazuli i tablicę przeznaczenia. Głosem, który zdawał się dochodzić z każdego zakątka świata, ogłosił:
„Alulimie z Eridu! Bogowie wybrali cię, byś był pierwszym królem ludzi. Przyjmij te dary i prowadź swój lud ku wielkości!”
Alulim, drżącymi rękoma, przyjął dary bogów. W tym momencie poczuł, jak spływa na niego boska moc – jego ciało wyprostowało się, wzrok wyostrzył, a umysł napełnił się wiedzą przekraczającą ludzkie pojmowanie.
Przez następne 28 800 lat Alulim rządził Eridu. Początkowo był to zaledwie klaster trzcinowych chat na brzegu laguny, ale pod jego przewodnictwem miasto rozkwitło. Ludzie nauczyli się uprawiać ziemię, hodować zwierzęta, budować z cegły, handlować i zapisywać swoje myśli na glinianych tabliczkach.
Z roku na rok, z wieku na wiek, z tysiąclecia na tysiąclecie, Alulim nie starzał się jak zwykli ludzie. Jego włosy pozostawały czarne, plecy proste, a umysł ostry. Widział, jak kolejne pokolenia rodzą się, dorastają i odchodzą, podczas gdy on trwał, niezmieniony przez upływający czas.
Ludzie szeptali między sobą: „Nasz król nie jest w pełni człowiekiem. Ma w sobie krew bogów.”
III. Alalgar i Następcy
Gdy Alulim w końcu przekazał berło swojemu następcy, Alalgarowi, ludzie już dawno przestali kwestionować długowieczność swoich władców. Alalgar panował przez 36 000 lat, prowadząc swój lud przez epoki rozwoju. Za jego czasów Sumerowie odkryli tajemnice metali, stworzyli pierwsze koło i zbudowali pierwsze prawdziwe miasta z potężnymi murami i majestatycznymi zigguratami.
Królowie następowali po sobie, każdy panujący przez tysiąclecia: En-men-lu-ana w Bad-tibira rządził przez 43 200 lat, rozwijając sztukę obróbki metali; En-men-gal-ana wprowadził astronomię i kalendarz; Dumuzi Pasterz nauczył ludzi hodowli zwierząt i irygacji pól.
Z każdym królem ludzkość zyskiwała nowe umiejętności, nowe nauki, nowe wynalazki. Z prymitywnych plemion wyrośli w potężną cywilizację. Budowali kanały nawadniające, tworzyli piękne dzieła sztuki, studiowali gwiazdy i prowadzili wojny.
Przez cały ten czas królowie obserwowali, jak sumeryjska cywilizacja przetwarza ich nauki, czasem w sposób, którego nie przewidzieli. Widzieli, jak ludzie wykorzystują swoją wiedzę nie tylko do tworzenia, ale i do niszczenia.
IV. Przeddzień Potopu
En-men-dur-ana z Sippar, siódmy z przedpotopowych królów, z niepokojem obserwował zmiany zachodzące w jego ludzie. Po 21 000 lat panowania widział, jak ludzie zaczynają odwracać się od bogów, jak stają się dumni i zarozumiali.
„Zapominają, skąd przyszła ich wiedza,” powiedział do swojego syna i doradcy, Ubartutu. „Myślą, że są równi bogom.”
Ubartutu, który miał przejąć tron po ojcu, pokiwał głową. „Widzę to, ojcze. Ale co możemy zrobić? Nie możemy cofnąć wiedzy, którą im daliśmy.”
En-men-dur-ana westchnął ciężko. „Może nie powinniśmy byli zstępować z niebios. Może ludzie powinni byli rozwijać się wolniej, w swoim własnym tempie.”
Tej nocy, w świątyni na szczycie zikkuratu, En-men-dur-ana miał wizję. Wielki Enlil objawił mu, że bogowie są niezadowoleni z ludzkości i planują wielki potop, który zmyje całą cywilizację.
Gdy En-men-dur-ana przekazał królestwo Ubartutu, ostatniemu z przedpotopowych władców, ciemne chmury już gromadziły się na horyzoncie.
V. Ubartutu i Ziusudra
Ubartutu panował przez 18 600 lat, krótszy okres niż jego poprzednicy, ale wciąż niepojęty dla zwykłych śmiertelników. W ostatnich latach jego panowania znaki nadchodzącej katastrofy stawały się coraz wyraźniejsze: niepokojące sny, dziwne zachowania zwierząt, nienaturalne zmiany pogody.
Ubartutu miał syna, Ziusudrę, człowieka prawego i mądrego. Pewnego dnia zawezwał go do siebie i powiedział:
„Synu mój, nadciąga kataklizm. Bogowie postanowili zniszczyć ludzkość potopem. Ale Enki, nasz patron, pragnie uratować nasienie cywilizacji. Musisz zbudować wielką łódź i zabrać na nią przedstawicieli wszystkich stworzeń oraz tablice wiedzy.”
Ziusudra wypełnił polecenie ojca. Gdy pierwsze krople deszczu zaczęły spadać na ziemię, jego arka była gotowa. Ubartutu, ostatni z przedpotopowych królów, wiedząc, że jego czas dobiegł końca, pozostał w swoim pałacu, czekając na wody potopu.
VI. Nowy Początek
Przez siedem dni i siedem nocy deszcz padał nieprzerwanie. Wody zalały najwyższe góry, zatapiając miasta i wioski, zmywając ślady starożytnej cywilizacji. Gdy w końcu arka Ziusudry osiadła na zboczu góry, a wody zaczęły opadać, ocalali wyszli na nowy świat – świat oczyszczony i odmieniony.
Ziusudra złożył ofiarę dziękczynną bogom. Wtedy zstąpił do niego Enlil i rzekł:
„Ziusudro, ty i twoi potomkowie otrzymujecie nową szansę. Królestwo ponownie zstępuje z niebios, ale tym razem będzie inaczej. Królowie nie będą już żyć przez tysiąclecia, lecz przez dziesięciolecia. Będą bardziej ludźmi niż bogami, aby zawsze pamiętali o swojej śmiertelności i pokorze wobec nas.”
Tak oto królestwo zostało ustanowione w Kish, pierwszej stolicy po potopie. Jej władcy, choć wciąż żyli długo według ludzkich standardów, nie mogli się już równać z przedpotopowymi monarchami. Etana z Kish panował 1500 lat, a słynny Gilgamesz z Uruk, napół boski bohater, zaledwie 126 lat.
VII. Dziedzictwo
Tysiące lat później, w mieście Isin, kapłan-skryba imieniem Nur-Ninsubur siedział przy swoim stole, starannie odciskając znaki na wilgotnej glinie. Kompilował Listę Królów, zapisując dzieje władców od czasów, gdy królestwo po raz pierwszy zstąpiło z niebios.
Niektórzy z jego kolegów kwestionowali astronomiczne liczby lat przypisywane przedpotopowym królom.
„Czy naprawdę wierzysz, że Alulim panował przez 28 800 lat?” pytali z niedowierzaniem.
Nur-Ninsubur uśmiechał się tajemniczo. Jako kapłan wysokiej rangi miał dostęp do najstarszych tablic i najgłębszych tajemnic. Wiedział, że liczby te nie były zwykłymi liczbami, lecz kluczami do boskiej wiedzy – zapisem czasu, gdy bogowie chodzili po ziemi, a ludzie byli bliżej niebios.
„Zapisuję to, co zostało przekazane,” odpowiadał. „A co jest prawdą? Prawda, moi przyjaciele, jest jak rzeka – płynie przez czas, zmieniając swój kształt, ale nigdy nie traci swojej istoty.”
Tak oto historia pierwszych królów została zachowana na glinianym pryzmie, czekając na przyszłe pokolenia, które będą próbowały rozwikłać jej tajemnice. Czy to tylko mit, czy może echo innej rzeczywistości? To pytanie pozostaje bez jednoznacznej odpowiedzi, pobudzając ludzką wyobraźnię przez tysiąclecia.
Sumeryjska Lista Królów – Analiza historyczna
Sumeryjska Lista Królów to jeden z najważniejszych zachowanych tekstów starożytnej Mezopotamii. Przedstawia sekwencję monarchów panujących w różnych miastach-państwach Sumeru, ze szczególnym uwzględnieniem władców sprzed wielkiego potopu, którym przypisano niezwykle długie okresy panowania.
Źródła historyczne
Najważniejszym zachowanym źródłem jest pryzmat Weld-Blundell (WB-62), datowany na około 1800 p.n.e., przechowywany obecnie w Ashmolean Museum w Oksfordzie. Dokument ten, zapisany pismem klinowym na glinianym pryzmie, zawiera najbardziej kompletną wersję listy. Istnieją również inne fragmenty tego tekstu, pochodzące z różnych okresów i miejsc.
Władcy przedpotopowi i ich długowieczność
Lista rozpoczyna się od słynnego fragmentu: „Gdy królestwo zstąpiło z niebios, królestwo było w Eridu.” Następnie wymienia władców z niezwykle długimi okresami panowania:
– Alulim z Eridu: 28 800 lat
– Alalgar z Eridu: 36 000 lat
– En-men-lu-ana z Bad-tibira: 43 200 lat
– En-men-gal-ana z Bad-tibira: 28 800 lat
– Dumuzi Pasterz z Bad-tibira: 36 000 lat
– En-sipad-zid-ana z Larak: 28 800 lat
– En-men-dur-ana z Sippar: 21 000 lat
– Ubar-tutu z Shuruppak: 18 600 lat
Po nich nastąpił potop, a „królestwo ponownie zstąpiło z niebios” do miast Kish, Uruk, Ur i innych. Władcom po potopie również przypisywano długie życie, ale znacznie krótsze niż przedpotopowym (np. Gilgamesz miał panować 126 lat).
Współcześni historycy i archeolodzy interpretują te liczby na kilka sposobów:
1. Symbolika religijna i polityczna – długie okresy panowania mogły podkreślać boski mandat władców i legitymizować współczesne dynastie poprzez połączenie ich z mitycznymi przodkami.
2. System liczbowy – Sumerowie używali sześćdziesiątkowego systemu liczbowego. Niektórzy uczeni sugerują, że liczby te mogą wynikać z manipulacji matematycznych o znaczeniu symbolicznym lub astrologicznym.
3. Kompilacja różnych tradycji – Lista kompiluje prawdopodobnie różne, częściowo nakładające się tradycje z różnych miast-państw, co mogło prowadzić do sztucznego wydłużenia chronologii.
4. Element mitologiczny – podobne motywy długowiecznych przodków występują w wielu kulturach starożytnych (np. długowieczni patriarchowie w Biblii), co sugeruje wspólny motyw mitologiczny „złotego wieku” ludzkości.
Kontekst historyczny
Lista Królów została prawdopodobnie skompilowana podczas panowania dynastii z Isin (ok. 2017-1794 p.n.e.), kiedy istniała polityczna potrzeba legitymizacji władzy poprzez połączenie jej z poprzednimi dynastiami, szczególnie z Ur. Potop stanowi w tekście wyraźny punkt zwrotny, dzielący historię na okres mityczny i bardziej realistyczny.
Brak dowodów na teorie alternatywne
Nie istnieją żadne wiarygodne dowody archeologiczne czy historyczne na kontakt Sumerów z zaawansowanymi cywilizacjami pozaziemskimi. Takie interpretacje należą do sfery pseudonauki i nie są uznawane przez historyków, archeologów czy antropologów.
Niezwykle długie okresy panowania można lepiej wyjaśnić przez:
– Symbolikę religijno-polityczną
– Specyfikę sumeryjskiego systemu liczbowego
– Tendencję kultur starożytnych do mitologizowania odległej przeszłości
– Funkcję propagandową tekstu w kontekście politycznym III dynastii z Ur i późniejszej dynastii z Isin
Lista Królów pozostaje fascynującym dokumentem, który dostarcza cennych informacji o tym, jak Sumerowie postrzegali swoją historię i legitymizowali władzę polityczną poprzez odniesienia do mitycznej przeszłości.
✨
Kodeks Strażniczki
· 🔵 Niebieskie Echo: Autentyczna, zapomniana legenda, starannie odtworzona na podstawie historycznych źródeł.
· 🟣 Fioletowe Echo: Opowieść inspirowana historycznymi motywami, autorska interpretacja lub rekonstrukcja luk w źródłach.
· ⚪ Srebrne Echo: Całkowicie fikcyjna legenda w stylu antique, stworzona dla oddania klimatu i ukłon w stronę tradycji.
📚 Źródła
Źródła do Sumeryjskiej Listy Królów
📚 Podstawowe Źródła i Tłumaczenia Tekstu (Primary Sources)
1. Edycja krytyczna Pryzmatu Weld-Blundell:
· Jacobsen, Thorkild. The Sumerian King List. Assyriological Studies, No. 11. Chicago: University of Chicago Press, 1939.
· To fundamentalne, choć nieco już wiekowe, opracowanie filologiczne zawierające transliterację, tłumaczenie i komentarz do najważniejszego zachowanego egzemplarza SKL.
2. Nowsze tłumaczenia i komentarze:
· Glassner, Jean-Jacques. Mesopotamian Chronicles. Edited by Benjamin R. Foster. Atlanta: Society of Biblical Literature, 2004. (s. 117-127).
· Zawiera nowsze tłumaczenie na język angielski wraz z cennym wprowadzeniem omawiającym gatunek kroniki.
· Vincente, Jean-Pierre. „The Sumerian King List”. W: The Context of Scripture, Vol. 1: Canonical Compositions from the Biblical World, edited by W. W. Hallo. Leiden: Brill, 1997. (s. 461-463).
· Dobre, zwięzłe tłumaczenie w prestażowym zbiorze tekstów starożytnych.
🧪 Źródła Naukowe (Analizy i Interpretacje)
1. Kluczowe artykuły analityczne:
· Michalowski, Piotr. „History as Charter: Some Observations on the Sumerian King List”. Journal of the American Oriental Society, Vol. 103, No. 1 (1983): 237-248.
· Artykuł fundamentalnie zmieniający postrzeganie SKL – nie jako dokumentu historycznego, ale jako „charter” (aktu fundacyjnego/legitymizującego) ideologii władzy.
· Klein, Jacob. „The Brockmon Collection Duplicate of the Sumerian King List (BT 14)”. W: An Experienced Scribe Who Neglects Nothing: Ancient Near Eastern Studies in Honor of Jacob Klein, edited by Y. Sefati et al. Bethesda: CDL Press, 2005. (s. 152-167).
· Analiza innego egzemplarza listy, wnosząca nowe spostrzeżenia.
2. Omówienia w podręcznikach i syntezach:
· Van de Mieroop, Marc. A History of the Ancient Near East, ca. 3000-323 BC. 3rd ed. Wiley-Blackwell, 2015. (Rozdział 2: „The Origins of Cities and the Rise of States”).
· Wybitny podręcznik akademicki, który umieszcza SKL w kontekście historycznym i krytycznie podchodzi do jej użycia jako źródła.
· Spar, Ira. „The Sumerian King List and the History of Ancient Mesopotamia”. W: Myths from Mesopotamia: Creation, The Flood, Gilgamesh, and Others, edited by I. Spar. The Metropolitan Museum of Art, 2018 (online).
· Doskonałe, przystępne omówienie z zasobów Metropolitan Museum of Art.
3. Kontekst potopu i władców przedpotopowych:
· Chen, Y.S. The Primeval Flood Catastrophe: Origins and Early Development in Mesopotamian Traditions. Oxford: Oxford University Press, 2013.
· Specjalistyczne opracowanie poświęcone motywowi potopu, dogłębnie analizujące jego miejsce w SKL i innych tekstach.
· George, Andrew R. The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts. Oxford: Oxford University Press, 2003.
· Definitywne wydanie Eposu o Gilgameszu, zawierające obszerne komentarze na temat paraleli między Utnapisztimem a Ziusudrą.
Źródła Internetowe i Popularnonaukowe
1. Elektroniczny Korpus Tekstów Asyryjskich (eTCSL):
· The Sumerian King List (transliteracja i tłumaczenie na angielski). Oriental Institute, University of Oxford.
· https://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section2/tr211.htm
· Podstawowe, bezpłatne źródło online zawierające tekst oryginalny i tłumaczenie.
2. Encyklopedia Internetowa:
· „Sumerian King List” na Ancient History Encyclopedia.
· https://www.worldhistory.org/Sumerian_King_List/
· Dobrze opracowany, recenzowany artykuł popularnonaukowy z bibliografią.
· „The Sumerian king list: translation” na The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature (obecnie zintegrowany z eTCSL).
3. Zasoby Muzealne:
· Strona Muzeum Ashmolean: Opis i zdjęcia Pryzmatu Weld-Blundell (WB 62).
· https://www.ashmolean.org/sumerian-king-list
· Bezpośrednie źródło informacji o najsłynniejszym fizycznym artefakcie.
Uwaga: Prace Thorkilda Jacobsena (1939) i Piotra Michalowskiego (1983) są uważane za kamienie milowe w badaniach nad Sumeryjską Listą Królów i są punktem wyjścia dla każdej poważnej dyskusji na jej temat.
Z marzeń i snów 