🟣Podział Królestwa Izraela: Rządy Roboama i Jeroboama I

Po śmierci króla Salomona około 930 roku p.n.e. zjednoczone Królestwo Izraela, które osiągnęło szczyt potęgi pod jego rządami, rozpadło się na dwa odrębne państwa: południowe Królestwo Judy pod wodzą Roboama oraz północne Królestwo Izraela pod przywództwem Jeroboama I. Podział ten, wynikający z napięć społecznych, gospodarczych i religijnych, miał trwałe konsekwencje dla historii starożytnego Bliskiego Wschodu. Niniejszy artykuł przedstawia tło historyczne, przebieg wydarzeń oraz następstwa tego przełomowego momentu, opierając się na źródłach biblijnych i dowodach archeologicznych.

Tło historyczne

Po śmierci Salomona władzę przejął jego syn Roboam, co zapoczątkowało kryzys sukcesyjny. Północne plemiona, reprezentowane przez Jeroboama – dawnego urzędnika Salomona, który zbuntował się i uciekł do Egiptu – zażądały złagodzenia obciążeń podatkowych i reformy systemu pracy przymusowej.

Kryzys sukcesyjny i podział królestwa

Koronacja Roboama odbyła się w Sychem, ważnym ośrodku północnych plemion, co miało na celu zjednanie ich poparcia. Jednak podczas negocjacji Roboam, za radą młodych doradców, odrzucił prośby plemion i zagroził zaostrzeniem polityki ojca: „Ojciec mój chłostał was biczami, ja zaś będę was chłostał biczami z kolcami” (1 Krl 12:14). Ta arogancka odpowiedź wywołała bunt. Północne plemiona odrzuciły dynastię Dawidową, ogłaszając: „Cóż za dział mamy z Dawidem? Do namiotów swoich, o Izraelu!” (1 Krl 12:16).

Próba stłumienia rebelii zakończyła się fiaskiem – wysłannik Roboama, Adoram, został ukamienowany, a król uciekł do Jerozolimy. Dziesięć północnych plemion obrało Jeroboama I królem, tworząc Królestwo Izraela. Roboam zachował władzę jedynie nad plemionami Judy i Beniamina, tworząc Królestwo Judy. Podział ten, datowany na ok. 930 p.n.e., przetrwał aż do upadku północnego królestwa w 722 roku p.n.e.

Królestwo Judy pod rządami Roboama

Roboam (ok. 930-913 p.n.e.) rządził mniejszym i mniej zasobnym Królestwem Judy, obejmującym plemiona Judy, Beniamina oraz część dawnych terytoriów Efraima i Symeona. Jerozolima, z Świątynią Salomona, pozostała stolicą i religijnym centrum. Mimo ograniczonego dostępu do szlaków handlowych, kontrola nad świątynią zapewniała Judzie stabilność.

Roboam początkowo planował zbrojną kampanię przeciwko zbuntowanym plemionom, ale prorok Szemajasz powstrzymał go, głosząc, że podział jest wolą Bożą (1 Krl 12:22-24). W późniejszych latach, według źródeł biblijnych (1 Krl 14:21-31), Roboam miał tolerować obce kulty, co doprowadziło do najazdu faraona Szeszonka I (biblijnego Sziszaka) ok. 925 p.n.e. Egipski władca splądrował Jerozolimę, rabując skarby świątyni. Dowody archeologiczne, w tym stela Szeszonka z Karnaku oraz fragment steli z Megiddo, potwierdzają ten najazd.

Królestwo Izraela pod rządami Jeroboama I

Jeroboam I (ok. 930-909 p.n.e.), po powrocie z Egiptu, stanął na czele Królestwa Izraela. Jego rządy koncentrowały się na konsolidacji władzy i uniezależnieniu od Judy:

Nowe stolice: Jeroboam ustanowił Sychem, a później Penuel i Tirsę jako stolice, zanim Samaria stała się stałym centrum za dynastii Omrydów.

Reforma religijna: Aby osłabić wpływ Świątyni Jerozolimskiej, Jeroboam stworzył sanktuaria w Dan i Betel, wprowadził złote posągi cielców jako symbole kultu, mianował kapłanów spoza rodu Lewiego i ustanowił nowe święta religijne (1 Krl 12:26-33). Biblijne źródła potępiają te reformy jako bałwochwalstwo.

Polityka zagraniczna: Jeroboam początkowo korzystał z poparcia Egiptu, ale musiał przeciwdziałać zagrożeniu ze strony Aramejczyków z Damaszku.

Archeologiczne wykopaliska w Dan potwierdzają istnienie kompleksu świątynnego z czasów Jeroboama, co wspiera biblijne relacje o alternatywnych miejscach kultu.

Konsekwencje podziału

Podział królestwa miał dalekosiężne skutki:

Osłabienie polityczne: Oba królestwa stały się bardziej podatne na wpływy zewnętrznych mocarstw, takich jak Asyria, Egipt czy Babilonia

Różnice gospodarcze: Królestwo Izraela, z dostępem do żyznych ziem i szlaków handlowych, było zamożniejsze i bardziej zurbanizowane, co potwierdzają wykopaliska w Samarii i Megiddo.

Niestabilność na północy: W Izraelu doszło do licznych przewrotów, z dziewięcioma dynastiami w ciągu 200 lat, podczas gdy Juda zachowała ciągłość dynastii Dawidowej.

Rywalizacja religijna: Juda utrzymała ortodoksyjny kult Jahwe, podczas gdy Izrael rozwijał synkretyczne praktyki religijne.

Konflikty militarne: Oba państwa toczyły między sobą wojny, często wchodząc w sojusze z wrogimi mocarstwami.

Archeologia dostarcza kluczowych świadectw podziału:
Fortyfikacje Roboama: Wykopaliska w Lakisz i Azece potwierdzają system twierdz chroniących Judę.

Ostrakony z Samarii: Fragmenty ceramiki z inskrypcjami dokumentują administrację północnego królestwa.

Świątynia w Dan: Kompleks z czasów Jeroboama I potwierdza jego reformy religijne.

Stela z Tel Dan: Inskrypcja z IX wieku p.n.e. wspomina „dom Dawida”, potwierdzając historyczność dynastii Dawidowej.

Podział Królestwa Izraela na Judę i Izrael w 930 roku p.n.e. był wynikiem narastających napięć za panowania Salomona oraz nieudolnej polityki Roboama. Królestwo Judy, choć mniejsze, przetrwało dłużej dzięki stabilności dynastycznej i centralizacji kultu. Królestwo Izraela, mimo większych zasobów, upadło w 722 roku p.n.e. pod naporem Asyrii, podczas gdy Juda przetrwała do 586 roku p.n.e., gdy została podbita przez Babilonię. Podział ten ukształtował historię regionu, wpływając na rozwój polityczny, religijny i kulturalny obu narodów.

Chronologia
Ok. 970 p.n.e.: Początek panowania Salomona.

Ok. 930 p.n.e.: Śmierć Salomona, podział królestwa, rządy Roboama i Jeroboama I.

Ok. 925 p.n.e.: Najazd Szeszonka I.

722 p.n.e.: Upadek Królestwa Izraela.

586 p.n.e.: Upadek Królestwa Judy

Bibliografia
1 Księga Królewska 11-14, 2 Księga Kronik 10-12.

Finkelstein, I., Silberman, N.A. (2007). Odkrywanie Biblii. Archeologia a mit.

Bright, J. (1994). Historia Izraela.

Mazar, A. (1992). Archaeology of the Land of the Bible, 10,000-586 B.C.E..

Kitchen, K.A. (1986). The Third Intermediate Period in Egypt.

Lemaire, A. (1994). House of David: Restored in Moabite Inscription, Biblical Archaeology Review 20:03.