🟣🐾 Kamienie Basztet w Tayma: kotka bogini w środku Arabii

Kamienna Bogini na Szlaku Kadzidła: Niezwykła Podróż Bastet przez Pustynię

W sercu pustynnej Arabii, w starożytnej oazie Tayma – niegdyś tętniącym życiem przystanku na legendarnej Drodze Kadzidlanej – archeolodzy dokonali odkrycia, które na nowo definiuje nasze rozumienie starożytnych powiązań kulturowych. Odnaleziony kamienny amulet egipskiej bogini Bastet stał się kluczem do odsłonięcia zapomnianej historii duchowej wymiany między wielkimi cywilizacjami.

🐾 Skarby Wydobyte z Piasków

Figurka, datowana na okres III–II tysiąclecia p.n.e. (okres Starego i Środkowego Państwa, III–XI dynastia), została misternie wyrzeźbiona z fajansu lub steatyty. Nie była samotna. Leżała ukryta wśród innych cennych artefaktów: ochronnych amuletów z Okiem Horusa, sznurów koralików i tajemniczych geometrycznych symboli. Samo znalezisko sugeruje, że nie był to jedynie towar handlowy, ale osobisty, ceniony przedmiot kultu lub talizman, który podróżował ze swoim właścicielem przez niebezpieczne szlaki.

🌍 Tayma: Międzykulturowy Węzeł

Odkrycie Bastet w Taymie nie jest przypadkową izolacją. Oaza od IV tysiąclecia p.n.e. była tętniącym życiem centrum handlu i religii, prawdziwym tyglem cywilizacji. Wcześniejsze wykopaliska ujawniły tu tabliczki zapisane po aramejsku oraz inskrypcje z imieniem faraona Ramzesa III, dowodzące, że kontakty z Egiptem były intensywne i trwałe.

Obecność egipskiej bogini-łowczyni, opiekunki kotów, domu i płodności, w sercu Arabii jest fascynującym przykładem synkretyzmu religijnego. Miejscowi kupcy i beduini, szukając ochrony na pustyni, mogli adoptować egipskie bóstwo, łącząc je z własnymi wierzeniami i duchami oaz. Bastet nie zastępowała lokalnych bóstw, ale wzbogacała duchowy krajobraz, stając się egipskim obliczem opiekuńczych sił pustyni.

🐪 Legenda, Która Przetrwała

Choć kult Bastet dawno zanikł, duch opiekuńczej bogini zdaje się żyć w lokalnych opowieściach. Beduińskie legendy wciąż wspominają o „kamieniach Basztet” – talizmanach, które miały chronić karawany przed piaskowymi burzami i jadowitymi wężami. Najpiękniejsza z opowieści mówi, że w bezksiężycowe noce na pustyni można usłyszeć ciche mruczenie. Dźwięk ten nie ma źródła w żadnym ziemskim stworzeniu, ale ma prowadzić zagubionych podróżnych do ukrytych źródeł wody – będąc echem starożytnego kultu Bastet jako opiekunki oaz i życia w morzu piasku.

📜 Więcej Niż Tylko Handel

Mała kamienna figurka to coś znacznie więcej niż tylko archeologiczny artefakt. Jest wymownym symbolem głębokiej duchowej i handlowej więzi łączącej dolinę Nilu z Półwyspem Arabskim.

Jej podróż przez setki kilometrów pustyni dowodzi, że starożytne szlaki handlowe, takie jak Droga Kadzidlana, były nie tylko arteriami transportującymi towary, ale także żyłami pulsującymi ideami, wierzeniami i kulturą. Pustynne oazy, w tym Tayma, nie były izolowanymi enklawami. Były tętniącymi życiem, kosmopolitycznymi ośrodkami wymiany, gdzie spotykali się kupcy, podróżnicy i kapłani, a ich bogowie zawierali sojusze dla wspólnego dobra tych, którzy przemierzali bezkresne piaski.

✨

Na pustynnych wzgórzach Tayma – oazy, która przez tysiące lat była przystankiem na Szlaku Kadzidła – natrafiono na niezwykły artefakt: mały, kamienny posążek przedstawiający egipską boginię Bastet (znaną także jako sekhmet), w formie kociej – zwierzęcej i zarazem ludzkiej. Jak trafił z Egiptu do serca Arabii? Co mówią o tym badania naukowe i lokalne legendy?


🌄 Tayma – oaza kultur

Tayma, wspominana w starożytnych kronikach asyryjskich i hebrajskich (Pwt 21:14, Iz 21:14)  , rozkwitała od IV tysiąclecia p.n.e., dzięki wodom z Bir Haddaj i dostępowi do karawan handlowych  . Bogactwo wykopalisk obejmuje tabliczki taymańskie (Aramejskie) w Luwrze i inskrypcje Ramzesa III – najstarsze hieroglify w Arabii  .


🏺 Odkrycie posążka Bastet

Podczas wykopalisk w kompleksie z XIII–XI w. p.n.e., archeolodzy natrafili na niewielki kamienny amulet – figurkę bogini Bastet lub Sekhmet – wykonany z fajnozy/steatyty, datowany na III–XI dynastię egipską  . Towarzyszyły mu amulety z Okiem Horusa, koraliki i symboliczna geometria – świadectwo kontaktu kulturowego Taymy z Nilem.

🧭 Bastet poza Egiptem – co to znaczy?

Bastet postura – lwią głową lub kotem – oznacza opiekę, płodność, zdrowie, a także szacunek do zwierząt. Obecność jako amulet w Tayma sugeruje:

1. Kontakt handlowy lub rytualny – artystyczne artefakty docierały Szlakiem Kadzidła, symboliczne elementy egipskich kultów były używane w religijnych praktykach lokalnych elit  .


2. Synkretyzm religijny – lakoniczne kultowe ołtarze w Taymańskich świątyniach mogły zawierać wspomniane symbole Bastet i Oka Horusa, obok lokalnych bóstw  .


🌑 Legendy zwykłych Beduinów

Miejscowi opowiadają, że podobne figury — tzw. „kamienie Basztet” — chroniły karawany przed burzami piaskowymi i wężami. W nocy mówi się, że słychane jest ciche mruczenie, które ma wskazywać bezpieczną drogę do wody – echo dawnego kultu stróżów i opiekunów oazy.


🔬 Źródła naukowe i archeologiczne

Wydobycie amuletów opisane przez Steimer‑Herbet & Scheltema (2024) potwierdza bliskowschodni egipski wpływ kultowy .

Opis “Udjat Eye” i figurek Bastet w Taymie (XI–IX w. p.n.e.) daje solidne dowody na popularność amuletów egipskich w regionie  .


🧭 Wnioski i mistyka pustyni

Kamienie Basztet w Tayma pokazują, że pustynne oazy nie były izolowanymi enklawami, ale skrzyżowaniem kultur i religii. Mała figurka kotki ujawnia duchową i handlową więź między Egiptem a północną Arabią, świadczy o głębokiej wymianie symboli i tradycji które przetrwały do dziś. 

✨

Kodeks Strażniczki
· 🔵 Niebieskie Echo: Autentyczna, zapomniana legenda, starannie odtworzona na podstawie historycznych źródeł.
· 🟣 Fioletowe Echo: Opowieść inspirowana historycznymi motywami, autorska interpretacja lub rekonstrukcja luk w źródłach.
· ⚪ Srebrne Echo: Całkowicie fikcyjna legenda w stylu antique, stworzona dla oddania klimatu i ukłon w stronę tradycji.

📚 Źródła:

1. Saeb Rawashdeh – Unveiling Jordan’s Ancient Dolmens 
2. Arab News – hieroglify Ramzesa III i Taymańskie inskrypcje 
3. Steimer‑Herbet & Scheltema, “faience amulets Isis, Bastet in Tayma” (2024) 
4. Wikipedia – Tayma archaeology and Pharaonic inscription 

5.Główna publikacja dot. odkrycia:
   · Tytuł: „A ‘Bastet’ from Tayma. A hitherto unknown amulet from the early Iron Age (12th/11th century BC) in North Arabia”
   · Autorzy: Arnulf Hausleiter, Andrea Göhritz
   · Czasopismo: Zeitschrift für Orient-Archäologie (ZOrA), Vol. 14, 2021.
   · Opis: To jest podstawowa, szczegółowa praca naukowa opisująca sam amulet, jego datowanie (ustalone na nieco późniejszy okres niż w artykule – ok. XII/XI w. p.n.e.), kontekst znalezienia i analizę porównawczą. To kluczowe źródło dla tego odkrycia.
6.Strona internetowa projektu badawczego:
   · Nazwa: Tayma Project (niem. Tayma Projekt)
   · Instytucja: Niemiecki Instytut Archeologiczny (DAI)
   · Link: https://www.dainst.org/projekt/-/project-display/26782
   · Opis: Strona głównego projektu wykopaliskowego w Taymie, prowadzonego przez DAI we współpracy z saudyjską Komisją ds. Turystyki i Dziedzictwa Narodowego. Zawiera szczegółowe informacje o historii badań, najważniejszych odkryciach (w tym Bastet) i publikacjach.
7. Inne kluczowe publikacje o Taymie:
   · Hausleiter, A. (2010). „The Oasis of Tayma”. W: A. Al-Ghabban et al. (eds.), Routes d’Arabie. Archéologie et Histoire du Royaume d’Arabie Saoudite. Paris, Somogy éditions d’art, s. 219–61. (Katalog dużej wystawy w Luwrze, zawierający esencję wiedzy o archeologii Arabii Saudyjskiej).
   · Eichmann, R., Schaudig, H., Hausleiter, A. (2006). „Archaeology and Epigraphy at Tayma (Saudi Arabia)”. Arabian Archaeology and Epigraphy, 17, s. 163–176.
   · Dla kontekstu hieroglifów Ramzesa III: Abu Duruk, Hamid I. (1986). Introduction to the Archaeology of Tayma. Riyadh. (Wspomina się tam o inskrypcjach Ramzesa III znalezionych w regionie).

Źródła Informacyjne i Popularnonaukowe (oparte na powyższych badaniach):

1. Komunikat prasowy Niemieckiego Instytutu Archeologicznego (DAI):
   · Tytuł: „Egyptian Goddess in the Saudi Arabian Desert”
   · Data: 22.12.2020
   · Link (tłumaczenie na ENG): https://www.dainst.blog/transfer/2020/12/22/egyptian-goddess-in-the-saudi-arabian-desert/
   · Opis: Oficjalne omówienie odkrycia przeznaczone dla szerszej publiczności, napisane przez archeologów zaangażowanych w projekt. Doskonałe, wiarygodne źródło popularnonaukowe.
2. Artykuły w mediach branżowych:
   · Magazyn „Archaeology” (Archaeological Institute of America):
     · Tytuł: „Figure of Goddess Bastet Found in Saudi Arabia”
     · Link: https://www.archaeology.org/news/9419-201223-saudi-arabia-bastet
   · Serwis „HeritageDaily”:
     · Tytuł: „Archaeologists find an amulet of the Egyptian goddess Bastet in Saudi Arabia”
     · Link: https://www.heritagedaily.com/2020/12/archaeologists-find-an-amulet-of-the-egyptian-goddess-bastet-in-saudi-arabia/136453

Uwaga dotycząca „legendy”:

Warto zaznaczyć, że element o „mruczeniu” i „kamieniach Basztet” ma charakter literacki i edukacyjny, oparty na ogólnych przekazach ustnych regionu o duchach opiekuńczych oaz. Nie jest on bezpośrednio przypisany do Bastet w konkretnej, opublikowanej legendzie beduińskiej. Został użyty w artykule, aby w poetycki sposób zobrazować, jak dawny kult mógł pozostawić ślad w lokalnej tradycji ustnej, co jest częstym zjawiskiem w archeologii. Jego źródłem jest raczej ogólna wiedza o folklorze beduińskim niż jeden konkretny, spisany tekst.

Podsumowanie: Aby dotrzeć do najbardziej wiarygodnych informacji, najlepiej zacząć od komunikatu prasowego DAI i haseł związanych z Tayma Project, a dla głębszej analizy – odszukać wskazaną publikację w Zeitschrift für Orient-Archäologie.